November 2024
‘Als Harris gaat winnen, ga ik echt huilen van blijdschap,’ zeg ik tegen een vriendin terwijl we dinsdagnacht naar de uitslag van de Amerikaanse verkiezingen kijken. We zijn hoopvol. Natuurlijk wint Kamala Harris het van een criminele racist. Het is 2024, ze weten nu toch beter? Om half drie gingen we naar bed, nog steeds hoopvol maar met Trump’s eerste overwinningen op zak toch iets angstiger. Zes uur later had Harris niet gewonnen. Het Senaat was knalrood. Het Huis van Afgevaardigden ook.
Een driedubbele winst als deze komt niet vaak voor en de gevolgen zullen desastreus zijn voor de vrouwen en minderheden in de VS. En niet alleen voor die in de VS. Het verkiezen van Trump boven Harris stuurt een signaal uit over de hele wereld. Vrouwen kunnen nog steeds geen president van de VS worden, hoe bekwaam ze ook zijn. Want als een man met 34 strafbare feiten, twee afzettingen en meerdere zedendelicten op zijn naam tóch verkozen wordt, mag je die conclusie wel trekken.
Harris won niet, huilen moest ik des te meer. Maar niet meteen. Er hing woensdagochtend niet eens een donkere wolk boven mijn hoofd. Het was eerder alsof het besef nog niet helemaal tot me doordrong. Ik kijk op Instagram en zie dat Joost Oomen de luisteraars van Radio 1 moed onder de gordel probeert te steken—zoals hij dat kan, met zijn woorden. “Het is met progressieve waarden, zoals met Tetris spelen. Het gaat steeds sneller en sneller, en uiteindelijk wint Tetris altijd.” Hij heeft het over de toekomst. En natuurlijk heeft hij gelijk.
Op donderdag appt een medewerker van het Forum me, waar ik dinsdagavond election night volgde. Hij vraagt of de uitslag al een beetje is gezakt. ‘Ik ben het steeds aan het relativeren, merk ik,’ appte ik terug, ‘zovan: zoveel schade zou hij niet kunnen aanrichten in vier jaar, toch?’ Hij begreep me, hoewel we beide wisten dat dat natuurlijk een naïeve gedachte is. Zeker met driemaal rood. ‘Ik vrees echt wat de consequenties gaan zijn voor vrouwen en minderheden. En óók voor ons in Nederland, met de situatie in Rusland etc.’ schreef hij terug. Die nacht begon het nieuws in te dalen.
Vrijdagochtend was de wolk gearriveerd. Ik begon de dag bij de kapper, en hoewel het niet zo was gepland blijkt een moment van zelfverzorging toch te werken als oppepper. Maar eenmaal thuis kon ik uit een soort verlamde staat van zijn alleen maar op Instagram doomscrollen. Ik kwam een video van Billie Eilish tegen. Het was een video van haar concert op woensdagavond 6 november, een aantal uur nadat de winst voor Trump binnen was. De concertzaal is donker. Eilish zelf is in het zwart gekleed, en met haar bleke huid en zwartgeverfde haar voldoet ze aan de beschrijvingen van een literaire madwoman. Mad is ze zeker. Ze staat in haar eentje op het podium, een akoestische gitaar om haar lichaam gebonden begeleidt haar door het nummer ‘TV’ uit 2022.
I’ll be in denial for at least a little while
What about the plans we made?
The internet’s gone wild watching movie stars on trial
While they’re overturning Roe v Wade
Bij het horen van de laatste zin, die door het publiek minstens vijfmaal harder werd meegezongen dan de voorgaande zinnen, hoor ik mezelf opeens huilen. De samenklank van stemmen, waarin de onmacht en het ongeloof van de jonge generatie hartverscheurend goed te horen is, werd me zomaar opeens te veel. En bij mij niet alleen. Onder het filmpje staan honderden opmerkingen van mensen die hetzelfde horen—en voelen.
Eilish is een jonge vrouw van tweeëntwintig. Met haar politiek geëngageerde teksten betrekt ze haar generatie bij maatschappelijke zaken. En met succes; ze is de jongste artiest met negen Grammy’s op haar naam. Als een rolmodel voor deze tijd personifieert haar muziek hoop en moed. In tranen klop ik aan bij mijn huisgenoot. ‘Heb je die video van Billie gezien?’ vraag ik. Ontmoedigd door de verkiezingsuitslag knikt ze ja. Zij begrijpt het ook. Er is voor vrouwen nog steeds geen plek in de professionele wereld, ongeacht de hoeveelheid Eilish’s die de wereld kent.
Mijn huisgenoot begint over de angst die nu onder Amerikaanse vrouwen leeft omtrent abortus. ‘De komende vier jaar ga ik niet aan kinderen beginnen. Stel je voor dat ik wegens gezondheidscomplicaties abortus moet plegen?’ schrijft een vrouw van vierentwintig op X. Een andere vrouw reageert: ‘Ik ben nu 28. De komende vier jaar ben ik in de meest vruchtbare periode van mijn leven. Ik heb geen idee wat ik nu moet doen.’ Mijn huisgenoot en ik kijken elkaar gespannen aan, opgelucht dat wij niet in de VS wonen, bezorgd om zij die dat wel doen.
’s Middags kom ik bij mijn moeder thuis. De donkere wolk is nog niet opgelost wanneer ze vraagt hoe het met me gaat. Meteen laat ik de video van Billie Eilish zien.
‘Het is zo bizar om te beseffen dat een meerderheid van het Amerikaanse volk liever een seksueel overschrijdende crimineel als president heeft dan een vrouw van kleur,’ zeg ik met een bibberende stem. Bezorgdheid verschijnt op haar gezicht. ‘Ja, meisje, het is verschrikkelijk. Er zullen heel wat stappen terug worden gezet voor de rechten van de vrouw.’
Elk gesprek dat ik voer deze week komt op hetzelfde neer: onmacht. Ik zal niet doen alsof er geen reden is waarom een bepaalde groep Amerikanen op de Republikeinse partij zou stemmen. De democraten oogden onzeker onder het bewind van de dementerende Biden en een presidentiële kandidaatswissel een aantal maanden voor de verkiezingen komt ook instabiel over. Bovendien heeft Harris geen succesvolle campagne kunnen leiden door tijdtekort. Daarnaast is het overgrote deel van Amerika wit en oud: Trump spreekt hun zorgen aan en zijn beloften overschaduwen duidelijk zijn verleden. Maar denkt iedereen dan alleen nog maar aan zichzelf?
In 1984 heeft mijn moeder een jaar high school gedaan in Californië. Ze heeft nog steeds goed contact met haar host zus, een nuchtere vrouw die eigenlijk meer Nederlander dan Amerikaan is. In 2022 heb ik drie maanden bij haar moeder in huis gewoond. Toen ik dinsdag vroeg hoe het met haar ging, zei ze: ‘Yesterday, all you had to do was look at me and I could burst into tears. Today I feel calm.’ Die nacht won Trump, waar ze bij zonsopkomst achter kwam door een appje van mij. Ze schrijft: ‘[Your text] is how I found out. I can’t even look at the news just yet. I can’t process this. I’m in tears.’
Vrijdag vraag ik hoe de dagen na de verkiezingen zijn verlopen en stuur ik de video van Eilish door. ‘I can’t imagine how you’re feeling,’ zeg ik. Tot mijn verbazing klinkt ze hoopvol. In plaats van huilen om de video, noemt ze het ‘powerful.’ En dat is het ook, want uit onmacht vloeit woede en het is precies die woede dat nodig is voor verandering. Al zitten we dan naar een verre toekomst te kijken. Bovendien zegt ze dat de gouverneur van Californië een fonds is gestart om juridische actie tegen Trump te ondernemen. Dit krijgen we in Nederland minder goed mee; blijkbaar is de sfeer binnen een paar dagen van verdriet al omgezet in hoop. Elizabeth Warren had ook al een reassuring video uitgebracht, zegt ze. ‘That’s great to hear,’ zeg ik, waarop ze reageert: ‘It is going to be a long four years.’ En dat worden het: vier lange jaren waarin progressie zal worden teruggedraaid en de rechten van minderheden afgenomen zullen worden. Maar één ding is duidelijk: terwijl ik mijn laatste tranen wegveeg, maken de democraten zich klaar voor de strijd.
Iris Elske 